Βόλος

Ο Βόλος είναι η πρωτεύουσα της Μαγνησίας, στην περιφέρεια Θεσσαλίας, και βρίσκεται στο κέντρο της ηπειρωτικής Ελλάδας, ανάμεσα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

Χτισμένος ανάμεσα στον Παγασητικό κόλπο και τους πρόποδες του Πηλίου, κοντά στην αρχαία Ιωλκό, θεωρείται μία από τις ομορφότερες και σημαντικότερες πόλεις της χώρας, με περίπου 140.000 κατοίκους (απογραφή 2021). Κάθε χρόνο υποδέχεται χιλιάδες επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό: οι φυσικές ομορφιές, τα αξιοθέατα και ο συνδυασμός βουνού και θάλασσας τον κάνουν μία από τις πρώτες επιλογές για πολλούς ταξιδιώτες. Δεν είναι τυχαίο ότι ο συγγραφέας Μενέλαος Λουντέμης έγραψε για τον Βόλο ότι είναι «μια από τις μεγάλες γενναιοδωρίες της ζωής».

Η προέλευση του ονόματος

Για το πώς πήρε το όνομά του ο Βόλος υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Σύμφωνα με την πρώτη, το όνομα προέρχεται από τις διαδοχικές παραφθορές της αρχαίας Ιωλκού: Ιωλκός – Γιωλκός – Γιόλος – Βόλος. Η δεύτερη εκδοχή θέλει την πόλη να πήρε το όνομά της από έναν πλούσιο γαιοκτήμονα, τον Φόλο. Η τρίτη συνδέει το όνομα με τη σλαβική θεότητα Βόλος ή Βέλες, ενώ η τέταρτη υποστηρίζει ότι πρόκειται για παραφθορά της ιταλικής λέξης golfo, που σημαίνει κόλπος. Αξίζει να σημειωθεί ότι το όνομα εμφανίζεται για πρώτη φορά τον 14ο αιώνα και αρχικά χαρακτήριζε τον σημερινό οικισμό του Άνω Βόλου.

Η ιστορία του Βόλου

Η πόλη έχει μακρά και πλούσια ιστορία: ξεκινά από τη μυθολογία και συνεχίζει στην αρχαιότητα, στα βυζαντινά χρόνια και στη νεότερη εποχή.

Μυθολογία

Λέγεται ότι ιδρυτής της περιοχής ήταν ο Μάγνης, γιος του Άργου ή, κατά άλλους, του Δία ή του Αιόλου. Η περιοχή είναι στενά δεμένη με τον μύθο των Αργοναυτών, που ξεκίνησαν από εδώ. Σκοπός του ταξιδιού του Ιάσονα ήταν να φέρει πίσω στην Ιωλκό, από την Κολχίδα, το χρυσόμαλλο δέρας. Γι’ αυτό ο δεξιοτέχνης Άργος κατασκεύασε, με την καθοδήγηση της θεάς Αθηνάς, το πλοίο Αργώ. Η εκστρατεία ξεκίνησε από τις Παγασές, το λιμάνι της αρχαίας Ιωλκού, και σε αυτήν πήραν μέρος οι μεγαλύτεροι ήρωες της εποχής, όπως ο Ηρακλής και ο Ορφέας. Από τότε η Αργώ έγινε το σύμβολο της πόλης του Βόλου.

Αρχαία χρόνια

Η περιοχή ήταν από τις πρώτες στην Ελλάδα που κατοικήθηκαν. Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως σχεδόν σαράντα νεολιθικούς οικισμούς στην ευρύτερη περιοχή, με σημαντικότερους το Σέσκλο και το Διμήνι, που ανέσκαψε ο Χρήστος Τσούντας στις αρχές του 20ού αιώνα. Και στους δύο βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, κεραμικά και εργαλεία από κόκαλο και πέτρα.

Η Ιωλκός, όνομα άμεσα συνδεδεμένο με τους Αργοναύτες, χρονολογείται στη μυκηναϊκή εποχή. Οι βασιλιάδες της Ιωλκού είχαν την έδρα τους στο Διμήνι, ενώ το εμπόριο γινόταν από το λιμάνι στα Πευκάκια. Στην κλασική εποχή άκμαζαν επίσης οι Παγασές, ως λιμάνι των Φερών.

Γύρω στο 294/293 π.Χ. ο Δημήτριος ο Πολιορκητής, βασιλιάς της Μακεδονίας, ίδρυσε τη Δημητριάδα, στην περιοχή που σήμερα λέγεται Πευκάκια. Η πόλη γνώρισε μεγάλες περιόδους ακμής, ώσπου το 197 π.Χ. πέρασε στα χέρια των Ρωμαίων.

Διμήνι

Στο Διμήνι αποκαλύφθηκε νεολιθικός οικισμός που κατοικούνταν ως την Εποχή του Χαλκού, και οι αρχαιολόγοι βρήκαν εκεί κοσμήματα, εργαλεία και κεραμικά. Νοτιοανατολικά από τον λόφο του οικισμού υπάρχει ένας ακόμη, μυκηναϊκός οικισμός, που συνδέεται με την Ιωλκό· εκεί έχει αποκαλυφθεί μέχρι σήμερα ένα μεγάλο ανακτορικό συγκρότημα με εργαστήρια, αποθήκες και χώρους λατρείας.

Σέσκλο

Στο Σέσκλο βρέθηκε προϊστορικός οικισμός, που αναπτύχθηκε γύρω από τον λόφο Καστράκι και στην περιοχή όπου βρίσκεται σήμερα το χωριό Σέσκλο. Κατοικήθηκε για πρώτη φορά στα μέσα της 7ης χιλιετίας π.Χ. και στη Μέση Νεολιθική εποχή απλωνόταν σε μεγάλη έκταση. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους προϊστορικούς οικισμούς της Ελλάδας και της Ευρώπης.

Βυζαντινά χρόνια

Η Δημητριάδα, μαζί με τις Φθιώτιδες Θήβες, στην περιοχή της σημερινής Νέας Αγχιάλου, ήταν από τους σημαντικότερους τόπους της Θεσσαλίας από τους προχριστιανικούς έως τους μεταβυζαντινούς χρόνους.

Στα τέλη του 6ου αιώνα οι κάτοικοι εγκατέλειψαν την πόλη εξαιτίας των σλαβικών επιδρομών, και τους επόμενους αιώνες η περιοχή έχασε τη σημασία της, καθώς ήταν εκτεθειμένη στις επιθέσεις των Σαρακηνών πειρατών.

Το 1204 τον Βόλο κυβέρνησε η μεγάλη βυζαντινή οικογένεια των Μελισσηνών, ενώ το 1423 οι Οθωμανοί κατέλαβαν το παλαιό κάστρο. Τότε ο χριστιανικός πληθυσμός άρχισε να εγκαταλείπει τους παραθαλάσσιους οικισμούς και να ανεβαίνει στο Πήλιο.

Τουρκοκρατία

Σε αυτή την περίοδο το Πήλιο γνωρίζει μεγάλη πνευματική και οικονομική άνθηση, χάρη στα προνόμια που του παραχώρησαν οι Οθωμανοί. Η Ζαγορά και η Μακρινίτσα ήταν τα μεγάλα κέντρα της περιοχής. Στο κάστρο του Βόλου, που ήταν υπό οθωμανική κατοχή, δεν επιτρεπόταν να ζουν χριστιανοί. Στην Επανάσταση του 1821 τα χωριά του Πηλίου ξεσηκώθηκαν, όμως οι Οθωμανοί κατέστειλαν την εξέγερση.

Ο σημερινός Βόλος άρχισε να χτίζεται λίγο μετά το 1830 και γνώρισε γρήγορα μεγάλη οικονομική ανάπτυξη. Με την ένταξη της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος, ο ελληνικός στρατός μπήκε στην πόλη στις 2 Νοεμβρίου 1881. Ο Βόλος είχε τότε περίπου 5.000 κατοίκους.

Νεότερα χρόνια

Ο Δήμος Παγασών, πρόδρομος του σημερινού Δήμου Βόλου, ιδρύθηκε στις 31 Μαρτίου 1883 και αναπτύχθηκε γρήγορα χάρη στην προνομιακή του θέση και στο λιμάνι. Από τότε η πόλη γνώρισε μεγάλη οικονομική ανάπτυξη, κυρίως από το εμπόριο· γι’ αυτό και πολλοί κάτοικοι άρχισαν να κατεβαίνουν από το βουνό και να εγκαθίστανται στις ακτές του Παγασητικού. Έντονη ήταν και η βιομηχανική ανάπτυξη: από το 1883 χτίστηκαν εργοστάσια που μετέτρεψαν τον Βόλο σε σημαντικό βιομηχανικό κέντρο, και μαζί τους μεγάλωσε και η πόλη. Το 1884 ολοκληρώθηκε η σιδηροδρομική γραμμή Βόλου–Λάρισας, που λίγο αργότερα επεκτάθηκε ως την Καλαμπάκα, ενώ το 1895 άρχισε η κατασκευή της γραμμής Βόλου–Λεχωνίων.

Την ίδια περίοδο η πόλη γνώρισε και μεγάλη πολιτιστική και κοινωνική άνθηση. Σημαντική χρονιά ήταν το 1908: τότε άνοιξε το Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο με διευθυντή τον Αλέξανδρο Δελμούζο, που όμως έκλεισε τρία χρόνια αργότερα. Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε το Εργατικό Κέντρο Βόλου, το πρώτο στην Ελλάδα.

Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή πολλοί πρόσφυγες ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην πόλη, προσφέροντας πολύτιμα εργατικά χέρια. Οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του Ξηροκάμπου, φέρνοντας μαζί τους τα ήθη, τον πολιτισμό και τις παραδόσεις της Μικράς Ασίας. Ο οικισμός εξελίχθηκε με τα χρόνια στη Νέα Ιωνία, που σήμερα ανήκει στον Δήμο Βόλου και χωρίζεται από το κέντρο της πόλης με τον χείμαρρο Κραυσίδωνα.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η πόλη υπέφερε από τη σκληρή ιταλική και γερμανική κατοχή, με μεγάλες απώλειες σε ανθρώπους, και η ανάπτυξή της σταμάτησε.

Ο Βόλος σήμερα

Ο Βόλος είναι, χωρίς υπερβολή, μία από τις ομορφότερες πόλεις της Ελλάδας. Διαθέτει σύγχρονες τουριστικές υποδομές για άνετη διαμονή, πολλά αξιοθέατα και θρησκευτικά μνημεία και εύκολη πρόσβαση από κάθε μέρος της χώρας. Πολύ κοντά βρίσκεται το αεροδρόμιο της Νέας Αγχιάλου, με εποχικές πτήσεις, κυρίως το καλοκαίρι, από λίγες ευρωπαϊκές πόλεις· τα δρομολόγια αλλάζουν κάθε χρόνο.

Το λιμάνι του Βόλου είναι από τα μεγαλύτερα της Ελλάδας: από εδώ διακινούνται εμπορεύματα και φεύγουν πλοία και ταχύπλοα για τις Σποράδες (Σκιάθο, Σκόπελο, Αλόννησο). Πολλά ψαροκάικα ψαρεύουν στον Παγασητικό και τροφοδοτούν τα τσιπουράδικα, τα μικρά μαγαζιά που σερβίρουν τσίπουρο με θαλασσινούς μεζέδες.

Αν βρεθείτε στον Βόλο, περπατήστε στην όμορφη παραλία της πόλης, με τις πολλές καφετέριες και τα εστιατόρια. Η βόλτα προς την εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου και τον Άναυρο, με έναν καφέ και θέα στον Παγασητικό, είναι από τις πιο ωραίες στιγμές της πόλης. Κοντά στον Βόλο βρίσκονται οι ωραίες παραλίες του Αναύρου και των Αλυκών, αλλά και οι πολλές παραλίες του Πηλίου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι εκκλησίες της πόλης, που ξεχωρίζουν για την αρχιτεκτονική τους. Ο ναός του Αγίου Νικολάου, στο κέντρο, είναι εξαιρετικός, και στο μεγάλο προαύλιό του οργανώνονται διάφορες εκδηλώσεις. Η πόλη έχει επίσης πολλά μουσεία, που θα βρείτε παρακάτω.

Ο Βόλος είναι η έδρα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, που ιδρύθηκε το 1984. Οι πολλοί φοιτητές δίνουν στην πόλη ξεχωριστή ζωντάνια. Συχνά γίνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως ο χορός συρτάκι του 2012, που μπήκε στο βιβλίο ρεκόρ Γκίνες. Η νυχτερινή ζωή είναι επίσης έντονη, με πολλά μπαρ και κλαμπ.

Αυτό όμως για το οποίο ο Βόλος είναι περισσότερο γνωστός είναι τα τσιπουράδικα, που μετριούνται σε εκατοντάδες σε όλη την πόλη. Σύμφωνα με την παράδοση, οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία ήταν αυτοί που καθιέρωσαν το τσίπουρο με θαλασσινό μεζέ. Σε όποιο τσιπουράδικο κι αν πάτε, παραγγείλτε ένα «25άρι»: έτσι λένε στον Βόλο το μικρό μπουκαλάκι τσίπουρο, που χωράει περίπου όσο ένα μικρό ποτήρι, και με κάθε 25άρι έρχεται και ένας διαφορετικός μεζές.

Μουσεία

Τα σημαντικότερα μουσεία της πόλης:

• Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου (Αθανασάκειο) — σε νεοκλασικό κτίριο του 1909, με εκθέματα από τους προϊστορικούς έως τους παλαιοχριστιανικούς χρόνους: ευρήματα από το Σέσκλο και το Διμήνι, εργαλεία της Παλαιολιθικής εποχής, ξεχωριστή αίθουσα για τη Νεολιθική, χρυσά νομίσματα, επιτύμβιες στήλες από τη Δημητριάδα και αντίγραφα τάφων. Διεύθυνση: Αθανασάκη 1.
• Κέντρο Τεχνών «Giorgio de Chirico» — φέρει το όνομα του μεγάλου ζωγράφου, που γεννήθηκε στον Βόλο το 1888. Μόνιμη έκθεση είναι η συλλογή του Αλέξανδρου Δάμτσα, με περίπου 500 έργα από όλα τα μεγάλα καλλιτεχνικά ρεύματα του 20ού αιώνα, με εξέχουσα θέση για τους Έλληνες ζωγράφους του 19ου αιώνα· φιλοξενεί επίσης περιοδικές εκθέσεις. Διεύθυνση: Μεταμορφώσεως 3.
• Μουσείο Πλινθοκεραμοποιίας Ν. & Σ. Τσαλαπάτα — στο εργοστάσιο που ιδρύθηκε το 1926, ένα σπάνιο σωζόμενο βιομηχανικό συγκρότημα. Ανήκει στο δίκτυο μουσείων του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς.
• Λαογραφικό Κέντρο Κίτσου Μακρή — στο σπίτι του λαογράφου Κίτσου Μακρή, με πλούσια λαογραφική συλλογή: έργα του Θεόφιλου, τοιχογραφίες του Παγώνη, περίπου 4.000 βιβλία και περιοδικά, φωτογραφίες της λαϊκής παράδοσης, κυρίως του Πηλίου, και έργα του λαϊκού καλλιτέχνη Ν. Χριστόπουλου. Διεύθυνση: Κίτσου Μακρή 38.
• Σιδηροδρομικό Μουσείο Θεσσαλίας — στον σιδηροδρομικό σταθμό του Βόλου, με πλούσια συλλογή από σιδηροδρομικά αντικείμενα και κειμήλια: φωτογραφίες, στολές, εργαλεία, φανάρια, εκδοτήρια εισιτηρίων του 19ου αιώνα και πολλά άλλα. Διεύθυνση: Παπαδιαμάντη 1.

Πριν από την επίσκεψή σας, ελέγξτε τις τρέχουσες ημέρες και ώρες λειτουργίας κάθε μουσείου.