Κουζίνα

Εκτός από τα ήθη και τα έθιμά του, το Πήλιο έχει κρατήσει ως σήμερα και τις γεύσεις και τις μυρωδιές του. Η κουζίνα του είναι ξεχωριστή, με τόσες νόστιμες προτάσεις που το βουνό των Κενταύρων αξίζει δικαίως τον τίτλο του «γαστρονομικού παραδείσου».

Η ποικιλία σε ντόπιες νοστιμιές είναι μεγάλη: μπορείτε να δοκιμάσετε από ζεστή φασολάδα και καυτερό σπετσοφάι μέχρι ασυνήθιστες και υγιεινές σαλάτες, όπως τα τσιτσίραβλα, θαλασσινούς μεζέδες, κυρίως στα παραθαλάσσια χωριά, αλλά και ντόπια φρούτα και γλυκά. Πάνω απ’ όλα, όμως, βρίσκεται το εξαιρετικό ελαιόλαδο από τους αμέτρητους ελαιώνες της περιοχής, με το οποίο μαγειρεύονται σχεδόν όλα τα φαγητά.

Παραδοσιακά πιάτα του Πηλίου

Στα γραφικά ταβερνάκια των πηλιορείτικων χωριών θα βρείτε παραδοσιακά πιάτα όπως αυτά:

Φασολάδα. Μη φύγετε από το Πήλιο πριν φάτε μια ζεστή φασολάδα, το κατεξοχήν χειμωνιάτικο φαγητό που σερβίρεται σχεδόν σε όλα τα παραδοσιακά ταβερνάκια. Φτιάχνεται με φασόλια, λαχανικά όπως πράσα, καρότα, σέλινο και κρεμμύδια, ντομάτα και αγνό παρθένο ελαιόλαδο. Αυτό που την ξεχωρίζει από τις άλλες φασολάδες είναι οι καυτερές πιπεριές που προσθέτουν οι Πηλιορείτες και της δίνουν μια ιδιαίτερη, πικάντικη γεύση. Μερικές φορές μπαίνει μέσα και λουκάνικο κομμένο σε ροδέλες, που την κάνει ακόμη πιο νόστιμη.

Σπετσοφάι. Άλλο ένα παραδοσιακό πηλιορείτικο πιάτο που θα βρείτε σχεδόν παντού. Είναι σχετικά εύκολο στην παρασκευή, κρύβει όμως και μερικά μικρά μυστικά. Φτιάχνεται από πράσινες πιπεριές και ντόπιο πηλιορείτικο λουκάνικο, τη βασική του πρώτη ύλη, σιγοβρασμένα σε σάλτσα ντομάτας. Κάποιοι προσθέτουν και καυτερές κόκκινες πιπεριές για πιο πικάντικη γεύση. Το μυστικό: το λουκάνικο είναι έτοιμο όταν δεν βγάζει πια υγρά αν το τρυπήσετε. Είναι ό,τι πρέπει για τις κρύες μέρες του χειμώνα, γιατί δίνει ενέργεια σε όποιον το τρώει, αλλά και ιδανικός καλοκαιρινός μεζές για το τσίπουρο.

Το λουκάνικο έχει άλλωστε τη δική του ιστορία εδώ, ιδιαίτερα στις Σταγιάτες, χωριό φημισμένο για τα πεντανόστιμα παραδοσιακά λουκάνικά του. Στο χωριό γίνεται μάλιστα και γιορτή του λουκάνικου, όπου οι επισκέπτες βλέπουν τον πατροπαράδοτο τρόπο με τον οποίο φτιάχνεται.

Άλλα παραδοσιακά πηλιορείτικα πιάτα, φτιαγμένα με αγνά υλικά από τη γη του βουνού και μαγειρεμένα με τη φροντίδα των ντόπιων, είναι:

• Το μπουμπάρι, έντερο γεμιστό με συκωταριά, κιμά και ρύζι.
• Ο κόκορας κρασάτος.
• Το χοιρινό με κυδώνια ή δαμάσκηνα.
• Οι κολοκυθοκορφάδες, άνθη κολοκυθιού γεμιστά με ρύζι και κιμά.
• Οι ριγανοκεφτέδες, λουκουμάδες πατάτας με φρέσκια άγρια ρίγανη.
• Τα κρίταμα, φυτά που φυτρώνουν στα βράχια δίπλα στη θάλασσα σε όλες τις ακτές του Ανατολικού Πηλίου. Γίνονται τουρσί με ξύδι και νοστιμίζουν τις σαλάτες.
• Οι φτέρες, από τα πιο κοινά φυτά του Πηλίου, με τις οποίες οι Πηλιορείτες φτιάχνουν κεφτέδες και σαλάτες.
• Τα τσιτσίραβλα, οι τρυφερές κορυφές της κοκορεβιθιάς (άγριας φιστικιάς), που μαζεύονται την άνοιξη. Ζεματίζονται σε κατσαρόλα με λίγο νερό και σερβίρονται με λάδι, ξύδι και σκόρδο. Θα τα βρείτε φρέσκα αν έρθετε την άνοιξη ή διατηρημένα σε άλμη όλο τον χρόνο, και είναι ο καλύτερος μεζές για το τσίπουρο.

Θαλασσινοί μεζέδες

Ιδιαίτερα φημισμένη είναι και η θαλασσινή κουζίνα της περιοχής, που θα τη γευτείτε στις αμέτρητες ψαροταβέρνες, κυρίως στα παραθαλάσσια χωριά. Διαλέξτε το ψάρι που σας αρέσει από μεγάλη ποικιλία φρέσκων ψαριών, δοκιμάστε όστρακα και μαλάκια και συνοδέψτε το φαγητό σας με ένα «25άρι» τσίπουρο, το πιο χαρακτηριστικό ποτό του Πηλίου.

Στο Πήλιο υπάρχει και ο θεσμός της ψαράδικης βραδιάς, που γίνεται κυρίως στα παραθαλάσσια χωριά και όπου προσφέρεται άφθονο φρέσκο ψάρι σε όποιον βρεθεί εκεί.

Ντόπια ποτά

Την πηλιορείτικη κουζίνα δεν τη συνθέτουν μόνο τα παραδοσιακά πιάτα. Την ολοκληρώνουν με τον καλύτερο τρόπο δύο ονομαστά ποτά που φτιάχνουν οι κάτοικοι του βουνού: το κρασί και το τσίπουρο.

Κρασί. Φτιάχνεται από ντόπια κόκκινα σταφύλια, που πατιούνται για να βγει ο μούστος. Το ντόπιο κρασί συνοδεύει σχεδόν κάθε παραδοσιακό μεζέ στα ταβερνάκια, και θα το βρείτε επίσης σε μικρά μαγαζάκια των χωριών για να το πάρετε μαζί σας.

Τσίπουρο. Αποστάζεται από τα στέμφυλα, τα λεγόμενα «τσάμπουρα», δηλαδή ό,τι απομένει από τα σταφύλια μετά το πάτημα και την εξαγωγή του μούστου. Συχνά στην απόσταξη προστίθεται γλυκάνισος για άρωμα, ενώ για καλύτερη ποιότητα γίνεται πολλές φορές και δεύτερη απόσταξη. Το τσίπουρο συνοδεύει κυρίως τους θαλασσινούς μεζέδες και πωλείται σε πολλά τοπικά καταστήματα.

Στο Κατηχώρι γίνεται η γιορτή του τσίπουρου, όπου οι επισκέπτες βλέπουν από κοντά πώς βράζουν τα τσάμπουρα στα καζάνια και πώς αποστάζεται το τσίπουρο.

Φρούτα

Το Πήλιο παράγει μεγάλες ποσότητες από πολύ νόστιμα φρούτα, όπως μήλα, αχλάδια, κεράσια, κάστανα, σταφύλια, πορτοκάλια, ροδάκινα και πολλά άλλα. Πολλά από αυτά τα καλλιεργούν οι ίδιοι οι κάτοικοι με ιδιαίτερη φροντίδα και ελάχιστα χημικά, και θα τα βρείτε σε πάγκους και μαγαζιά στα χωριά.

Τα φιρίκια, για τα οποία φημίζεται το βουνό, είναι μικρά μήλα με ξεχωριστό άρωμα και γλυκιά γεύση. Είναι προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την ονομασία «Μήλα Φιρίκια Πηλίου». Η καλλιέργεια μήλων είναι μία από τις κύριες ασχολίες των Ζαγοριανών, γι’ αυτό και η Ζαγορά φημίζεται για τα μήλα και τα φιρίκια της· το σήμα «Zagorin» του τοπικού αγροτικού συνεταιρισμού είναι γνωστό όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό.

Ξακουστά είναι και τα κάστανα του Πηλίου, για την καλή τους ποιότητα και το μεγάλο τους μέγεθος. Η καστανιά θέλει λιγότερη φροντίδα από άλλες καλλιέργειες, γι’ αυτό και πολλοί παραγωγοί του βουνού ασχολούνται μαζί της.

Πόσο αγαπούν οι Πηλιορείτες τα φρούτα τους φαίνεται και από τις γιορτές που οργανώνουν προς τιμήν τους. Οι ημερομηνίες αλλάζουν από χρονιά σε χρονιά, οπότε ρωτήστε στο χωριό πριν πάτε:

• Η γιορτή του κερασιού στον Άγιο Λαυρέντιο, τον Ιούνιο.
• Η γιορτή του αχλαδιού στις Μηλιές, στα τέλη Αυγούστου.
• Η γιορτή του μήλου στη Ζαγορά, στις αρχές Σεπτεμβρίου.
• Η γιορτή του κάστανου στο Ξουρίχτι, στα τέλη Οκτωβρίου.

Γυναικείοι αγροτικοί συνεταιρισμοί

Σε πολλά χωριά του Πηλίου, γυναίκες έχουν ιδρύσει με τα χρόνια αγροτικούς συνεταιρισμούς που φτιάχνουν και πουλούν προϊόντα ξεχωριστής ποιότητας. Με παλιές συνταγές και μυστικά των γιαγιάδων τους, παρασκευάζουν παραδοσιακά προϊόντα με αγνά υλικά από το βουνό, χωρίς συντηρητικά. Στα μαγαζιά και στους πάγκους τους θα βρείτε γλυκά του κουταλιού και μαρμελάδες από φρέσκα φρούτα, όπως κεράσι, σύκο, μήλο, λεμόνι, νεράντζι και άλλα, βρασμένα με ζάχαρη και νερό. Είναι το τέλειο επιδόρπιο μετά από ένα καλό φαγητό.

Στο Ανήλιο λειτουργεί ο γυναικείος αγροτικός συνεταιρισμός «Τα Ανηλιώτικα», όπου θα βρείτε παραδοσιακά γλυκά του κουταλιού, αγνές μαρμελάδες και λικέρ φρούτων. Στον γυναικείο αγροτικό συνεταιρισμό της Πορταριάς, εκτός από γλυκά του κουταλιού και μαρμελάδες, θα βρείτε ζυμαρικά, όπως χυλοπίτες και τραχανά, και διάφορα ποτά. Τέλος, ο Γυναικείος Αγροτουριστικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς έχει γλυκά του κουταλιού και του ταψιού, μαρμελάδες, λικέρ φρούτων, αρωματικό λάδι και ξίδι, αλλά και τσιτσίραβλα τουρσί.